Van nature valt regenwater op de bodem, trekt de bodem in en wordt gebruikt door plant en en dier, of wordt via de bodem afgevoerd naar de beken. De mens bouwt veel: straten, tuinen en opritten worden tegenwoordig massaal betegeld, beklinkerd of geasfalteerd. Met als gevolg dat schoon regenwater nog amper de grond in kan zakken. In plaats daarvan wordt het afgevoerd via het riool. Dat betekent dat we schoon regenwater vervuilen met ons rioolwater, met als gevolg extra kosten om rioolwater te zuiveren en bovendien wateroverlast bij de eerste de beste hoosbui. Omdat het water niet meer langzaam infiltreert in de bodem, krijgen sommige beken regelmatig heuse watergolven te verwerken. Daarbij spoelt niet alleen schoon water weg, maar komt bovendien vervuild rioolwater via overstorten in het milieu terecht. Maar ook ontvangen de beken minder grondwater en er is vaak te weinig stroming en ze vallen zelfs droog. Dit is funest voor al het leven in de beek. Vandaar dat Waterschap Peel en Maasvallei samen met Limburgse gemeenten hard aan de weg timmert om ervoor te zorgen dat water weer in de grond kan zakken – kan infiltreren - en zo het natuurlijk systeem kan herstellen. Een hulpmiddel hierbij is de k-waardenkaart. Hét hulpmiddel om te bepalen of het water snel in de grond kan zakken of niet.
De bodemdoorlatendheidskaart voor uw gemeente kunt u hier vinden >
Als het aan het waterschap ligt, wordt water zo dicht mogelijk bij een woning geïnfiltreerd. Dat houdt in dat het niet direct wordt afgevoerd naar een beek of naar het riool, maar dat het ter plekke in de grond verdwijnt. Maar, dan is het wel handig om te weten of en hoe je dat water kunt laten infiltreren.
“We merkten als waterschap dat met name particulieren hierbij problemen ondervonden”, legt Daniël Coenen, medewerker advies van het waterschap uit. “Bijvoorbeeld bij de bouw van een nieuwe woning. Wij vragen samen met de gemeente dat het regenwater van dak en terras bij de woning wordt geïnfiltreerd. Om te bepalen welke voorziening nodig is om jezelf of anderen geen overlast aan te doen, moet er kennis zijn van de bodem en hoe snel water de bodem in kan stromen. Hiervoor is het noodzakelijk onderzoek uit te voeren. Om te achterhalen óf en hoe infiltratie mogelijk is, schakelen particulieren hiervoor vaak een adviesbureau in. Maar een goed advies kost al gauw enkele duizenden euro’s. En voor elk bouwplan moet een apart advies worden afgegeven. Wij als waterschap vroegen ons af of dat niet wat efficiënter en klantgerichter kon. Daarom hebben we – als eerste waterschap in Nederland - een kaart ontwikkeld, waaruit kan worden afgeleid of het water in een bepaald gebied makkelijk kan infiltreren of niet. Op deze kaart – in vakjargon de k-waardekaart - is te zien waar in Noord- en Midden-Limburg de bodem een grove structuur heeft en waar een fijne. Op plekken waar de bodem een grove structuur heeft (waar een hoge bodemdoorlatendheid is), zakt het water namelijk sneller in de grond. Als de doorlatendheid van de bodem slecht is dan moet daarmee rekening worden gehouden. Namelijk hoe slechter de doorlatendheid, hoe groter de infiltratievoorziening moet worden om wateroverlast te voorkomen. Uit de kaart kun je dus afleiden dat hoe je maatregelen moet treffen om infiltratie verantwoord mogelijk te maken.”
De bodemdoorlatendheidskaart is in nauwe samenwerking met bureau Alterra tot stand gekomen. In totaal in er bijna een half jaar aan gewerkt. Daniël: “Alterra is aan de slag gegaan met ongeveer 300 metingen die in het verleden in het kader van diverse bouwplannen zijn verricht. Er is gebruik gemaakt van alle beschikbare bodemkaarten en zelfs de veldmetingen die daaraan ten grondslag lagen. Maar er zijn ook nieuwe metingen uitgevoerd. Al deze informatie is met de computer bewerkt en verwerkt en er zijn in totaal 60 eenheden onderscheiden. Daarnaast hebben we zelf nog onderzoek verricht in het stedelijk gebied.
In het algemeen is het in Noord- en Midden-Limburg goed gesteld met de bodem; 85% van het beheersgebied van Waterschap Peel en Maasvallei kent een goede bodemdoorlatendheid, dus infiltratie is bijna overal zonder problemen mogelijk. Bijvoorbeeld op plekken dichtbij de Maas, zoals het gebied Maasduinen. Bewoners van Weert en Nederweert merken dat op plekken de bodemdoorlatendheid minder goed is als gevolg van aanwezige leemlagen.
De kaart die nu is ontwikkeld heeft een lange ‘houdbaarheidsdatum’; daar kunnen we jaren mee vooruit. Wordt er de komende tijd nog meer onderzoek verricht, bijvoorbeeld door gemeenten, dan kan die informatie ook aan de kaart worden toegevoegd.
Waterschap Peel en Maasvallei gaat de komende weken aan de slag met het breed uitzetten en toepassen van de kaart. Daniel: “We willen de kaart bespreken met de gemeenten in Noord- en Midden-Limburg. Zij zijn immers vaak de eerste instantie die, bijvoorbeeld bij diverse uitbreidingsplannen, ermee te maken krijgen. Maar, we willen de informatie ook toegankelijk maken voor burgers. De kaart, plus een handleiding, zal straks op de internetsite van het waterschap te vinden zijn.”
“Waterschap Peel en Maasvallei is dé waterautoriteit in Noord- en Midden-Limburg. Dat willen we ook laten zien”, vindt Frans Verdonschot. Hij is coördinator Advies bij Waterschap Peel en Maasvallei. “We doen dit door de inwoners in ons gebied service te bieden in de vorm van de bodemdoorlatendheidskaart . Zodat mensen niet onnodig op kosten worden gejaagd. Op termijn willen we deze vorm van serviceverlening nog verder gaan uitbreiden. Het moet straks, we praten dan over ongeveer een jaar, mogelijk zijn dat mensen via de computer gegevens over hun specifieke woonsituatie kunnen invullen, zodat er een min of meer kant-en-klaar en op maat toegespitst advies uitrolt over de toe te passen infiltratiesystemen. Dus hoe groot een infiltratievoorziening moet zijn zonder dat er wateroverlast optreedt. Maar ook welke voorziening dit kan zijn, een vijver bijvoorbeeld of een grindkoffer. Daarmee kunnen we pas echt laten zien wat wij onder toekomstig waterbeheer verstaan en laten zien hoe eenvoudig dit vaak is te realiseren.”
